Panel jest bezpieczny. Drzwi mają właściwy wyłącznik. Cała cela wygląda poprawnie. Następnie przez ścianę wygrodzenia przechodzi przenośnik o szerokości 600 mm i w fizycznej barierze powstaje otwór, przez który produkt swobodnie wjeżdża do strefy.
Najważniejsze pytanie brzmi: czy tą samą drogą może wejść człowiek albo sięgnąć do niebezpiecznego elementu?
Otwór technologiczny jest potencjalnym punktem dostępu
Najczęstszy błąd polega na analizowaniu paneli i drzwi, ale pominięciu przejścia materiału. Tymczasem dostęp może powstać:
- nad przenośnikiem,
- pod transporterem,
- po obu jego bokach,
- pomiędzy produktem a osłoną,
- po przejechaniu produktu,
- przez łatwo demontowane osłony serwisowe.
ISO 13857:2019 dotyczy odległości bezpieczeństwa zapobiegających dosięgnięciu do stref zagrożenia kończynami górnymi i dolnymi. Dlatego otworu nie można oceniać jedynie na podstawie szerokości taśmy. Liczą się wszystkie wolne przestrzenie, wysokość transportu, kierunek sięgania oraz odległość do rzeczywistego zagrożenia.
Rozwiązanie 1. Wydłuż drogę dostępu
Jednym ze sposobów ograniczenia możliwości dosięgnięcia do zagrożenia jest ukształtowanie przejścia w formie tunelu lub odpowiednio długiej osłony wokół transportera. Człowiek nie powinien móc sięgnąć bezpośrednio do ruchomego elementu po drugiej stronie bariery.
Nie działa jednak prosta reguła „im dłuższy tunel, tym bezpieczniej”. Geometrię trzeba dobrać do wielkości otworów, wysokości, możliwego kierunku dostępu i położenia konkretnego zagrożenia. Tunel nie może też stworzyć nowych miejsc zgniatania ani utrudniać usuwania zacięć.
Rozwiązanie 2. Ogranicz wolną przestrzeń wokół produktu
Jeżeli przez otwór przechodzi regularny karton, pojemnik lub paleta, można dopasować przejście tak, aby wolna przestrzeń była mała i kontrolowana.
Trzeba przy tym uwzględnić realne tolerancje:
- produkt może być przesunięty,
- karton może się odkształcić,
- paleta może mieć uszkodzoną deskę,
- ładunek może wystawać poza nominalny obrys,
- operator może próbować ręcznie usunąć zakleszczenie.
Minimalizacja szczelin nie może powodować, że każda drobna nieprawidłowość zatrzyma linię. Bezpieczeństwo i dostępność procesu trzeba projektować równolegle.
Rozwiązanie 3. Dodaj osłony górne, boczne i dolne
Często problemem nie jest sam przenośnik, lecz przestrzeń wokół niego. Dodatkowe osłony stałe mogą ograniczyć sięganie z boku i z góry. Przy wysoko ustawionym transporterze trzeba sprawdzić możliwość przejścia pod nim, a przy niskim – sięgnięcia pod taśmą.
W systemie modułowym panele, odcinki pełne i konstrukcja przy przenośniku powinny tworzyć jedną spójną granicę. W miejscu wymagającym obserwacji można użyć odpowiednio dobranego przezroczystego wypełnienia, a tam, gdzie widoczność nie jest potrzebna – panelu pełnego.
Rozwiązanie 4. Zastosuj aktywne urządzenie ochronne
Nie każdy otwór da się fizycznie zamknąć. Przez granicę stanowiska mogą przejeżdżać duże palety, kontenery lub produkty o zmiennej geometrii. W takich aplikacjach rozważa się kurtyny lub skanery powiązane z funkcją bezpieczeństwa maszyny.
Jeżeli produkt ma przechodzić przez pole detekcji bez zatrzymywania procesu, rozwiązanie może wymagać kontrolowanego rozróżnienia prawidłowego transportu od wejścia człowieka. Nie jest to zwykłe „wyłączenie kurtyny na czas przejazdu”. Tymczasowe zawieszenie funkcji ochronnej musi następować wyłącznie w zdefiniowanych warunkach i przez niezbędny czas, a projekt wymaga walidacji.
Rozwiązanie 5. Zatrzymaj proces, gdy dostęp staje się możliwy
W niektórych aplikacjach najprostsza i najbardziej przejrzysta architektura polega na zatrzymaniu niebezpiecznej funkcji, kiedy dostęp przez otwór staje się możliwy. Może to być rozsądne przy niewielkiej częstotliwości transportu. Przy szybkim procesie może jednak obniżyć wydajność, dlatego decyzja wymaga znajomości taktu.
Najważniejszy test: co stanie się przy zakleszczeniu?
Projektant powinien zadać sobie pytanie: co zrobi operator, gdy karton zatrzyma się dokładnie w przejściu przez wygrodzenie?
To wtedy pojawia się pokusa, aby sięgnąć ręką, wejść na transporter albo odsunąć osłonę. Jeżeli typowe zacięcie wymaga długiej i niewygodnej procedury, pracownicy prędzej czy później zaczną szukać skrótu. Projekt powinien więc obejmować bezpieczny sposób usuwania przewidywalnych awarii oraz dostęp utrzymania ruchu.
Dane potrzebne przed projektem
- Szerokość, wysokość i typ przenośnika.
- Minimalny i maksymalny wymiar transportowanego produktu.
- Wysokość transportu nad posadzką.
- Odległość od otworu do najbliższego zagrożenia.
- Możliwe kierunki sięgania i wejścia.
- Najczęstsze miejsca zakleszczeń.
- Sposób czyszczenia i serwisu.
- Wymagany takt oraz możliwość zatrzymania poszczególnych części linii.
Podsumowanie
Przejście materiału przez wygrodzenie nie jest „dziurą, która musi zostać”. Jest pełnoprawnym elementem projektu bezpieczeństwa. Dobrze zaprojektowany otwór zachowuje przepływ produktu, a jednocześnie ogranicza możliwość wejścia lub dosięgnięcia do zagrożenia.
CTA: Jeżeli przez projektowane wygrodzenie GENMACS przechodzą przenośniki, palety albo inne elementy procesu, zaznacz je już na pierwszym rzucie przesyłanym do wyceny. Pozwoli to dobrać geometrię paneli i osłon bez późniejszego docinania przypadkowych otworów na hali.
